Δαρβίνος εναντίον «ευφυούς σχεδιασμού»

του Μάκη Απέργη

Πριν από λίγο καιρό, Αμερικανικό δικαστήριο δικαίωσε γονείς που είχαν προσφύγει κατά της διεύθυνσης σχολείου στην Πενσυλβανία, επειδή περιέλαβε τη διδασκαλία του "ευφυούς σχεδιασμού" στο μάθημα της βιολογίας. Θεωρήθηκε ότι το θέμα ήταν θρησκευτικό και το Αμερικανικό σύνταγμα απαγορεύει τη διδασκαλία των θρησκευτικών στα δημόσια σχολεία.

Είναι γνωστό τι λέει η θεωρία του Δαρβίνου, η οποία έχει γίνει αποδεκτή από το σύνολο της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας: ότι τα είδη εξελίσσονται συνεχώς, παρουσιάζοντας τυχαίες παραλλαγές, ενώ επιβιώνουν κατά προτίμηση τα άτομα με τις παραλλαγές εκείνες που είναι ικανές να ανταποκριθούν καλύτερα στις εκάστοτε περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η «θεωρία» του «ευφυούς σχεδιασμού» ξεκίνησε από την ιδέα της δημιουργίας του κόσμου από το Θεό. Ορισμένοι πιστεύουν στη Δημιουργία, όπως ακριβώς περιγράφεται στην Παλαιά Διαθήκη, η οποία παρουσιάζει και τις διαδοχικές γενεές μετά τον Αδάμ και την Εύα. Όσοι κάνουν τον υπολογισμό με βάση τη μέση διάρκεια μιάς γενεάς, καταλήγουν στο ότι η Δημιουργία συντελέσθηκε πριν από 6.000 περίπου χρόνια. Αυτό, βέβαια, είναι καθαρά θέμα πίστης, γιατί γνωρίζουμε ότι η Επιστήμη έχει προσδιορίσει, με κάποιαν ακρίβεια, την ηλικία της Γής σε 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια και του Σύμπαντος σε περίπου 14 δισεκατομμύρια χρόνια. Και οι περισσότεροι Χριστιανοί το δέχονται, φυσικά. Όμως, ορισμένοι επιμένουν και προσπαθούν να δώσουν ένα επιστημονικό επίχρισμα στην ιδέα της Δημιουργίας, θεωρώντας ότι η ζωή γύρω μας είναι τόσο σύνθετη, ώστε μόνο ένα Υπέρτατο Όν θα μπορούσε να κινεί συνεχώς τα νήματά της και όχι οι νόμοι της φυσικής,της χημείας, της βιολογίας κλπ.

Για μας που ερχόμαστε σε επαφή με το φυσικό περιβάλλον, είναι δύσκολο να δεχθούμε τη θεοκρατική άποψη. Παρατηρούμε καθημερινά την εξέλιξη του τοπίου, της πανίδας και της χλωρίδας γύρω μας. Βλέπουμε, για παράδειγμα, τις άπειρες παραλλαγές που μπορεί να έχει ένα είδος ορχιδέας σ’ ένα λιβάδι και ψάχνουμε και βρίσκουμε πολλές φορές τα νέα υβρίδια που δημιουργήθηκαν με κάποιο άλλο είδος ορχιδέας που συνυπάρχει εκεί. Αρπακτικά εξαφανίζονται από μια περιοχή και γνωρίζουμε τα αίτια: άνθρωποι ήταν εκείνοι που έρριξαν τις φώλες που δηλητηρίασαν τα θηράματα των αρπακτικών και αυτά μαζί. Ερημοποιείται το τοπίο και συνδέουμε το γεγονός με την υπερβόσκηση, γιατί βλέπουμε τα κοπάδια επί τω έργω και αντιλαμβανόμαστε πολύ καλά ότι η ύπαρξή τους οφείλεται στις επιδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα ευδοκιμούν εκείνα τα φυτά, όπως οι ασφόδελοι και οι κρεμμύδες, που δεν προτιμώνται από τα κατσίκια.

Η Δαρβινική θεωρία της εξέλιξης των ειδών σκοντάφτει, όμως, και αυτή, κάπου. Δεν απαντά στο ερώτημα για το πώς ξεκίνησε το πρώτο είδος. Πώς έγινε η Μεγάλη Έκρηξη (Big Bang), όπως τη δέχονται σήμερα οι επιστήμονες, από ένα συγκεκριμένο σημείο, πριν από 14 δισεκατομμύρια χρόνια περίπου; Από αυτήν άρχισε να απλώνεται η ύλη με την οποία σχηματίσθηκαν οι γαλαξίες, τα άστρα, οι πλανήτες και, αργότερα, η ζωή. Πολλοί επιστήμονες είναι αναγκασμένοι να δεχθούν την ύπαρξη κάποιου Υπέρτατου Όντος τη συγκεκριμένη εκείνη στιγμή. Αλλά, για ποιό λόγο να συνεχίζει να ασχολείται με κάθε λεπτομέρεια της ζωής και να την προδιαγράφει;

Οι αρχαίοι πίστευαν ότι ναι μεν οι θεοί του Ολύμπου είχαν δημιουργήσει τους ανθρώπους, όμως δεν ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα γι’ αυτούς και επενέβαιναν στη ζωή τους όσο το δυνατόν λιγότερο. Οι ιδέες του Δαρβίνου δεν θα τους είχαν φανεί παράξενες.