Επιζήμια για τη φύση η προτεινόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος

των Μάκη Απέργη και Μαρτίνου Γκαίτλιχ

Το Άρθρο 24 του Συντάγματος είναι εκείνο που προνοεί για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος της χώρας μας. Αναθεωρήθηκε πριν από πέντε χρόνια και με την ψήφο της Νέας Δημοκρατίας, που σήμερα βρίσκεται στην Κυβέρνηση. H τωρινή προσπάθεια εκ νέου τροποποίησης - σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα μάλιστα - δημιουργεί εύλογες απορίες για τα κίνητρά της.

Στην πρόταση του κυβερνώντος κόμματος, αναφέρεται το σκεπτικό της επιδιωκόμενης αναθεώρησης. Ως βασική αιτιολογία προβάλλεται το ότι «η νομολογία, ερμηνεύοντας το άρθρο 24 σε συνδυασμό με το άρθρο 117 παράγραφος 3 και κάνοντας σημαντική προσπάθεια να περισώσει το δασικό πλούτο της Χώρας, είχε οδηγηθεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε ανελαστικές παραδοχές σε ότι αφορά τις δασικές εκτάσεις…». Με άλλα λόγια, το Συμβούλιο Επικρατείας έχει επέμβει περισσότερο απ’ ότι θα θέλαμε σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος ...

Η «ελαστικοποίηση» στην εφαρμογή του Συντάγματος φαίνεται να αποτελεί τον επιδιωκόμενο κεντρικό στόχο αυτής της προσπάθειας, κατά πάσαν δε πιθανότητα και το μοναδικό.

Είναι φανερό ότι η αποδυνάμωση του Άρθρου 24 θα διευκολύνει τις καταπατήσεις και τις αυθαιρεσίες, παρέχοντας το συνταγματικό έρεισμα που ως τώρα έλειπε και παρακάμπτωντας το Συμβούλιο της Επικρατείας. Η πρόταση να θεωρηθεί ως χρόνος αναφοράς το 1975 – δηλαδή ό,τι είχε αποδεδειγμένα δασικό χαρακτήρα τότε - επιδιώκει αναδρομική νομιμοποίηση για ό,τι κάηκε, αποψιλώθηκε, καταπατήθηκε και οικοδομήθηκε αυθαίρετα και παράνομα πριν το 1975. Η παρέμβαση αυτή, εκτός των άλλων, αποκλείει από το δικαστή τη χρήση των μέσων με τα οποία μέχρι σήμερα μπορούσε να αποδειχθεί ο δασικός χαρακτήρας των δασών και δασικών εκτάσεων. Υπάρχει ωστόσο και μία τεχνική αδυναμία στο χρονικό αυτό ορόσημο: δεν υπάρχουν επαρκείς αεροφωτογραφίες για το έτος 1975, οπότε θα δημιουργηθεί ένα σημαντικό κενό, το οποίο ασφαλώς θα εκμεταλλευτούν οι καταπατητές.

Εξ’ άλλου, σύμφωνα με τις δηλώσεις της Κυβέρνησης, “σε ό,τι αφορά το περιβάλλον, στόχος είναι η αποτελεσματική προστασία και αναβάθμισή του. Η επείγουσα ανάγκη χωροταξικού σχεδιασμού επιβάλλει τη σύνδεση της χρήσης των δασικών εκτάσεων με το αντίστοιχο Σχέδιο και, κατ’ επέκταση, τη συνταγματική ρύθμιση της δυνατότητας αυτής”. Η επιχειρούμενη αυτή σύνδεση ανοίγει το δρόμο για τον καθορισμό εντός των δασικών εκτάσεων και οποιωνδήποτε άλλων χρήσεων (οικιστικών, κλπ.), οι οποίες θα μπορούν να κρίνονται ως συμβατές με το χωροταξικό σχέδιο ή το σχέδιο πόλεως κάθε περιοχής.

Στην πρόταση αναθεώρησης του κυβερνώντος κόμματος, αναφέρεται ότι δεν «θίγεται στο ελάχιστο η συνταγματική προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων». Δεν υπάρχει ασφαλώς κανείς που να το πιστεύει. Είναι σίγουρο ότι δάση θα ‘μετατραπούν’ σε δασικές εκτάσεις, διότι ο ορισμός του τι είναι δάσος υπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του νομοθέτη, ο οποίος καθορίζει τι είναι «αραιό» δάσος, άρα δασική έκταση. Και στη συνέχεια η δασική έκταση θα εμπίπτει στο γενικότερο χωροταξικό σχεδιασμό κάθε περιοχής, όπως αναφέρθηκε πάρα πάνω, όπου θα θεωρείται «δεδομένη η συνδρομή δημοσίου συμφέροντος και θα επιτρέπεται η μεταβολή του προορισμού». Άρα, σύμφωνα με το Σύνταγμα και πολύ εύκολα, δάση σήμερα θα μπορεί να γίνουν οτιδήποτε άλλο.

Η έλλειψη χωροταξικής πολιτικής όλα αυτά τα χρόνια είχε πολύ σοβαρές επιπτώσεις, τόσο στο φυσικό περιβάλλον, όσο και στην ανάπτυξη της Ελλάδας. Για όλα αυτά, όμως, δεν έφταιγε ούτε το Άρθρο 24, ούτε το Σύνταγμα γενικότερα. Δυστυχώς, είμαστε η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν έχει θεσμοθετήσει το χωροταξικό της σχεδιασμό. Ταυτόχρονα είμαστε η μόνη χώρα της Ευρώπης που δεν διαθέτει ούτε ολοκληρωμένο κτηματολόγιο, ούτε δασολόγιο (τα οποία σημειωτέον αποτελούν επιταγές του Συντάγματος). Σ’ αυτές τις ελλείψεις εδράζεται η προβληματική ανάπτυξη, όπως και η προβληματική προστασία του περιβάλλοντος, όχι στο Άρθρο 24 του Συντάγματος!